Sac Metal & CAD/CAM Terimleri Kılavuzu
CNC Lazer, Plazma, Abkant Büküm ve Nesting Terminolojisi Referans Kartı
BDT Yazılım Mühendislik & CAD/CAM Destek Merkezi | www.bdtyazilim.com
Sac Metal & CAD/CAM
Terimleri Sözlüğü (100+ Terim)
Tasarımcıların, imalat mühendislerinin ve CNC tezgah operatörlerinin günlük mesaide karşılaştığı tüm kritik sac işleme ve CAM terminolojisi.
Air Bending (Hava Bükümü)
Sacın alt V kalıbının tabanına değmeden 3 temas noktasında bükülmesi yöntemi.
Abkant zımbasının sacı V kalıbın içine sadece açıyı verecek derinliğe kadar ittiği, sacın kalıp tabanına oturmadığı standart büküm yöntemidir. En az tonaj gerektiren ve en yaygın kullanılan metottur.
Assist Gas (Yardımcı Gaz)
Lazer nozulundan püskürtülerek eriyik metali uzaklaştıran gaz (O2, N2 veya Hava).
Lazer ışını metali eritirken, nozuldan gelen yüksek hızlı gaz eriyiği kesim kanalından aşağı püskürtür. Oksijen yanma enerjisi katar, Azot oksitsiz ayna parlaklığında kesim sağlar, Kuru Hava ise maliyeti düşürür.
Bend Allowance (BA - Büküm Payı)
Büküm yay bölgesinde kalan sac nötr ekseninin yay uzunluğu.
Sacın radyüs bölgesindeki net uzama miktarıdır. DIN 6935 formülü: BA = (π / 180) × Açı × (İç Radyüs + K × Kalınlık) şeklinde hesaplanır.
Bend Deduction (BD - Büküm Azalması)
İki dış flanş ölçüsü toplamından açınım düz boyunu bulmak için çıkarılan pay.
Atölyelerde sac açınımı hesaplarken en çok kullanılan pratik değerdir. Düz Boy = Flanş1 + Flanş2 - BD formülüyle hesaplanır.
Bend Relief (Yırtılma Çentiği)
Sacın sadece bir kısmı bükülürken kenar yırtılmasını önleyen dikdörtgen boşaltma çentiği.
Büküm hattında kontrolsüz sac yırtılmasını ve şişmesini önlemek için CAD tasarımında açılan çentiktir. Genişliği en az sac kalınlığı (W ≥ T), derinliği radyüs + kalınlık kadar (D ≥ R + T) olmalıdır.
Bevel (Kaynak Ağzı)
Derin kaynak nüfuziyeti için sac veya boru kenarına açılan açılı (V, Y, K) pah kesimi.
Kalın sacların veya boruların birbirine kaynatılmadan önce kenarlarına 3D açılı kafa ile açılan pah profilidir. 5 eksenli lazerler veya plazmalar tarafından uygulanır.
Bottoming (Dip Büküm)
Sacın alt kalıbın V tabanına tamamen bastırılarak ezildiği büküm şekli.
Hava bükümüne göre 3 ila 5 kat daha fazla tonaj gerektirir. Geri esnemeyi azaltır ve çok yüksek açı hassasiyeti sağlar.
Bounding Box (Sanal Dikdörtgen)
Parçanın en dış sınırlarını saran en küçük dikdörtgen kutu.
Basit CAD/CAM programlarının parçayı döndürürken kullandığı ilkel kutudur. L veya C şeklindeki parçalarda büyük boşlukların atıl kalmasına ve yüksek fire oranına yol açar.
Chain Cut (Zincir Kesim)
Lazer ışınını hiç kapatmadan birden fazla parçanın peş peşe kesilmesi.
Bir parçanın kesimi bittiğinde lazeri söndürmeden doğrudan köprü çizgisiyle bir sonraki parçaya geçilmesidir. Delme (patlatma) sayısını ve zaman kaybını dramatik şekilde düşürür.
Common Cut (Ortak Kesim)
Yan yana duran iki parçanın tek bir ortak hat üzerinden aynı anda kesilmesi.
İki bitişik parçanın arasındaki sac iskeletini sıfırlayarak aynı kenarı tek bir lazer hareketiyle kesme teknolojisidir. Hem sac firesini düşürür hem de patlatma ve kesim süresini %50 azaltır.
Corner Loop (Köşe Halkası)
Dış köşelerde kafanın yavaşlamadan hurdaya yay çizerek dönmesini sağlayan döngü.
Keskin dış köşelerde lazer kafasının tam hızını korumak için köşe dışındaki hurda alanda küçük bir ilmek çizerek köşeye geri dönmesidir. Köşe geometrisi taşlama gerektirmeyecek kadar keskin ve pürüzsüz çıkar.
Crowning (Bombeleme / Sehim Telafisi)
Uzun parçalarda abkant tablasının esnemesini telafi eden hidrolik veya mekanik sistem.
3 metre veya daha uzun saclar bükülürken abkant gövdesi ortadan esneme yapar; bu da parçanın uçlarının 90° ortasının ise 92° kalmasına yol açar. Bombeleme sistemi tablanın ortasını hafifçe yukarı iterek boy boyunca eşit açı sağlar.
Dross (Çapak / Cüruf)
Kesim alt kenarına yapışıp katılaşan erimiş metal kalıntıları.
Lazer veya plazma kesiminde eriyen metalin yardımcı gaz tarafından tam olarak alt yüzeyden uzaklaştırılamayıp parçanın alt kenarında donması sonucu oluşur. Yetersiz gaz basıncı, yanlış odak veya aşırı yüksek kesim hızı ana nedenidir.
Fly-Cut (Uçarak Kesim)
Izgara ve perfore saclarda kafayı hiç durdurmadan uçarak yapılan yüksek hızlı delik kesimi.
Lazer kafasının X veya Y ekseninde sabit hızla ilerlerken, optik rezonatörün mikrosaniye hassasiyetinde ışını açıp kapatmasıyla deliklerin patlatmasız kesilmesidir. Kesim süresini %70'e kadar kısaltır.
Focus Position (Odak Noktası)
Lazer ışınının en dar ve en yoğun olduğu noktanın sac yüzeyine göre konumu.
Işının malzeme yüzeyinin üstünde, tam üstünde veya altında odaklanmasıdır. Oksijenle karbon çeliği keserken odak genellikle sacın üst yüzeyinde (+), paslanmaz çelikte azotla keserken ise sacın alt tabanına yakın (-) ayarlanır.
Grain Direction (Hadde / Damar Yönü)
Sacın haddelenme sırasında uzayan iç kristal liflerinin yönü.
Saclar hadde yönüne paralel bükülürse çatlama riski çok yüksektir. Büküm ekseni mutlaka hadde yönüne dik veya 45° açılı olmalıdır. SigmaNEST parçaları nestinge dizerken bu damar yönü kısıtlamasını otomatik kilitler.
Heat-Affected Zone (HAZ - Isıdan Etkilenen Bölge)
Lazer kesim hattının hemen bitişiğinde ısının metalurjik yapıyı sertleştirdiği mikro bölge.
Lazerin yüksek ısısı sacın kesim kenarında mikroskobik sertleşmeye yol açar. İnce parçalarda veya talaşlı imalata girecek deliklerde HAZ derinliği düşük tutulmalıdır.
K-Factor (K-Faktörü)
Büküm sırasında sacın ne kadar uzayacağını belirleyen nötr eksen konum oranı (t/T).
Bükülen sacın iç yüzeyi basmaya, dış yüzeyi çekmeye maruz kalır. Boyu hiç değişmeyen nötr eksenin sac kalınlığına olan oranı K-faktörüdür (genellikle 0.30 - 0.45 arası). Doğru sac açınımı elde etmenin temel katsayısıdır.
Kerf (Kesim Yarığı)
Lazer ışınının sacı eritip gazla üflerken arkasında bıraktığı kesim genişliği (yaklaşık 0.15 - 0.25 mm).
Lazer veya plazma ışınının malzeme üzerinde oluşturduğu kesim çizgisi genişliğidir. CAM yazılımı (SigmaNEST), parçanın tam ölçüsünde çıkabilmesi için kerf yarıçapı kadar optik kafayı dışarıdan veya içeriden (kerf telafisi / offset) yürütür.
Lead-In (Giriş Hattı)
Patlatmanın parçaya zarar vermemesi için hurda bölgesinden başlatılan giriş çizgisi.
Patlatma esnasında açığa çıkan yüksek ısı ve kraterin bitmiş parçanın kenarında çentik oluşturmaması için, patlatmanın hurda bölgede yapılıp yumuşak bir yay veya doğruyla parça kenarına bağlandığı kılavuz çizgidir.
Lead-Out (Çıkış Hattı)
Kesim konturunun tamamlandığı noktada kafa dururken oluşan ısıl yanmayı önleyen çıkış payı.
Kontur tamamlanırken parçanın tam ayrılmasını sağlayan ve son noktada yanık krateri bırakmamak için kafanın hurda yönüne doğru kısa bir süre daha devam etmesini sağlayan yardımcı çizgidir.
Micro-Tab (Mikro Kaynak / Tırnak)
Parçanın ızgaraya düşmesini ve kafa çarpmasını önleyen 0.4 - 0.8 mm'lik kesilmeyen köprü.
Lazer kesim sırasında küçük veya ince parçaların ızgara arasına devrilip kesim kafasına çarpmasını (crash) önlemek için dış kontur üzerinde bırakılan mikro boyutlu köprüdür. Parça bittikten sonra elle veya lastik tokmakla kolayca ayrılır.
Minimum Flange (Minimum Flanş Boyu)
Sacın alt kalıbın içine düşmeden bükülebilmesi için gereken en kısa kenar boyu.
Hava bükümünde sac parçanın V kanalının iki omzuna sağlam basabilmesi için gereken minimum ölçüdür. Pratik olarak V kanal genişliğinin yaklaşık %70'i (b_min ≈ V × 0.7) kadar olmalıdır.
Nozzle Stand-off (Nozul Mesafesi)
Lazer bakır nozulu ile sac plaka arasındaki çalışma aralığı (0.5 - 1.5 mm).
Kapasitif sensör ile sürekli korunan mesafedir. Nozulun saca çok yakın olması gaz püskürtme dinamiğini artırırken, aşırı yakınlık kafa çarpma riskini yükseltir.
Pierce (Patlatma / Delme)
Lazer ışınının kesim döngüsüne başlamadan önce sacı delip alta geçme anı.
Lazer kafasının harekete geçmeden önce odaklanmış yüksek enerji ve yüksek gaz basıncıyla sac plakayı delerek ilk girişi yaptığı işlemdir. Kalın saclarda aşamalı (ramped) patlatma uygulanarak nozul sıçrantılardan korunur.
Pierce Delay (Delme Gecikme Süresi)
Işının sacı tamamen delmesi için kafa hareket etmeden önce beklenen saniye.
CNC tezgahının kesim çizgisi boyunca ilerlemeden önce ışının sacın arka tarafına geçtiğini garanti etmek için beklediği süredir (0.05 sn - 2.5 sn arası). Yetersiz gecikme, kafanın delinmemiş sac üzerinde ilerleyip parçayı bozulmasına yol açar.
Post-Processor (Post İşlemci)
CAM yazılımındaki çizim ve kesim yollarını tezgahın anladığı G-koduna çeviren çevirici modül.
Her CNC markasının (Trumpf, Bystronic, Amada, Ermaksan vb.) kontrol ünitesi dili farklıdır. Post-processor, genel kesim talimatlarını o tezgaha özel M ve G kodlarına hatasız dönüştüren kritik yazılım katmanıdır.
Power Ramping (Güç Rampası)
CNC köşelerde yavaşlarken lazer gücünün dinamik olarak kısılması işlemi.
Tezgah kafası keskin bir köşeyi dönerken ivmelenme gereği yavaşlar. Hız düşerken lazer gücü sabit kalırsa köşe aşırı ısınıp erir. Güç rampası hıza bağlı olarak gücü anlık kısarak köşelerin yanmasını engeller.
Remnant (Kalan / İskelet Sac)
Kesimden sonra arta kalan, depoda tekrar kullanılabilecek yarı dolu sac plaka.
Tam plakanın bir kısmı kesildikten sonra kalan düzensiz sac alanıdır. SigmaNEST bu alanı otomatik kesip barkodlar ve ERP sistemine kaydederek sonraki siparişlerde yeniden kullanılmasını sağlar.
Scale / Mill Scale (Tufal Tabakası)
Sıcak haddelenmiş siyah sacların (S235JR vb.) yüzeyindeki sert demir oksit kabuğu.
Lazer kesimde patlatma anında patlamalara ve nozul kirlenmesine yol açan pürüzlü tabakadır. Yağlı veya asitle temizlenmiş (DKP / HRP) saclarda bu sorun yaşanmaz.
SimTrans (ERP / MRP Entegrasyonu)
SigmaNEST ile fabrikanın ERP/MRP programını canlı konuşturan veri aktarım motoru.
ERP'deki iş emirlerini otomatik alıp nestinge gönderen, kesim bittiğinde tüketilen sac miktarını ve üretilen parça adetlerini ERP'ye anlık geri besleyen BDT Yazılım otomasyon köprüsüdür.
Skeleton (İskelet)
Tüm parçalar kesilip tabladan alındıktan sonra ızgara üzerinde kalan sac kafesi.
Parçalar arasındaki emniyet köprülerinden oluşan hurda sac ağıdır. Kalan sac kesme (skeleton cutting) fonksiyonu ile tezgaha vurdurulmadan küçük parçalara bölünerek kolayca hurdaya atılır.
Springback (Geri Esneme)
Zımba yukarı kalktığında sacın elastik olarak 1° - 3° geri açılması durumu.
Metallerin elastisite modülü nedeniyle büküm kuvveti kalktığında sac başlangıç formuna doğru hafifçe geri yaylanır. Abkant presler 90° elde etmek için sacı 88° bükerek bu esnemeyi dengeler.
Synchronous Technology (Senkron Teknoloji)
Siemens Solid Edge ile geçmişe (history tree) bağlı kalmadan 3D modeli doğrudan düzenleme yeteneği.
Dışarıdan gelen STEP veya IGES formatındaki modellerde çizim ağacı olmasa bile yüzeyleri tut-çek yöntemiyle değiştirmeyi, flanş boylarını ve radyüsleri saniyeler içinde güncellemeyi sağlayan çığır açıcı CAD teknolojisidir.
Tab & Slot (Geçmeli Kilit Bağlantısı)
Sac parçaların montajda kaynak fikstürüne gerek kalmadan birbirine kilitlenmesini sağlayan tırnak-yuva tasarımı.
Parçaların montaj hassasiyetini artıran ve kaynak işçiliğini %60 hızlandıran erkek/dişi kilit tasarımıdır. Solid Edge ve SigmaTUBE ile boru ve saclara otomatik açılır.
True-Shape Nesting (Gerçek Şekil Yerleşim)
Parçaların sanal dikdörtgen kutular yerine gerçek mikronik konturlarıyla iç içe dizilmesi.
SigmaNEST HD SuperNEST gibi gelişmiş algoritmaların, parçaları karmaşık puzzle gibi döndürerek ve büyük parçaların iç deliklerine küçük parçaları yerleştirerek (part-in-part) sac firesini %5-8 düşürdüğü ileri nesting teknolojisidir.
Unfold / Flat Pattern (Açınım / Düz Model)
3D bükümlü sac modelin lazer kesim için 2D düzlemsel sac plakaya açılmış hali.
3D CAD yazılımının malzeme kalınlığı ve K-faktörü kurallarını uygulayarak bükümlü parçayı tek tıkla 2D kesim konturuna ve büküm çizgilerine dönüştürdüğü düzlemsel açınım modelidir.
V-Die Opening (V Kanal Genişliği)
Abkant alt kalıbındaki V şeklindeki kanalın genişlik ölçüsü.
Hava bükümünde genellikle sac kalınlığının 6 ila 8 katı seçilir (V = 6T - 8T). Kanal daraldıkça gereken büküm tonajı artar, minimum bükülebilen flanş boyu kısalır.
Tüm Terimleri Sahada Canlı Deneyimleyin
SigmaNEST ve Siemens Solid Edge, sözlükteki tüm ileri teknikleri (Kerf telafisi, otomatik True-Shape nesting, mikrotırnaklar, ortak kesim ve K-faktörü tabloları) tek bir akıllı platformda birleştirir.
SigmaNEST Canlı Demosunu Talep Edin